ถ้าคุณเติบโตในกรุงเทพฯ หรือเคยมาเยือนเมืองหลวงในช่วงก่อนปี 2561 ชื่อ “เขาดิน” คงจุดประกายความทรงจำให้เต้นขึ้นมาทันที ทั้งภาพฮิปโปนอนแช่น้ำ เสียงเด็กๆ วิ่งไล่ดูยีราฟ และกลิ่นอายของสวนสาธารณะร่มรื่นกลางเมืองที่เคยเป็นความสุขของคนกรุงเทพฯ มาหลายทศวรรษ
บทความนี้รวบรวมทุกอย่างที่ควรรู้เกี่ยวกับ สวนสัตว์ดุสิต หรือ เขาดินวนา ทั้งประวัติ ไฮไลต์ กิจกรรม และข้อมูลสำคัญที่ยังคงมีคุณค่าสำหรับผู้ที่อยากเข้าใจว่าสวนสัตว์แห่งแรกของไทยแห่งนี้ยิ่งใหญ่เพียงไร พร้อมอัปเดตสถานะล่าสุดของโครงการสวนสัตว์แห่งใหม่ที่กำลังก่อสร้างทดแทน
⚠️ สำคัญ: สวนสัตว์ดุสิต (เขาดิน) ที่กรุงเทพฯ ปิดให้บริการแล้วตั้งแต่วันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2561 ปัจจุบันยังไม่มีสถานที่ทดแทนที่เปิดให้บริการสาธารณะ โครงการสวนสัตว์แห่งใหม่ที่ปทุมธานีคาดว่าจะเปิดเฟสแรกในปี พ.ศ. 2571
เขาดินคืออะไร รู้จักสวนสัตว์ดุสิต
ประวัติและความเป็นมาของเขาดิน
สวนสัตว์ดุสิต แต่เดิมเรียก สวนดุสิต หรือ เขาดินวนา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2438 หลังจากที่พระองค์ได้ทอดพระเนตรกิจการสวนพฤกษชาติของต่างประเทศ จึงมีพระราชดำริให้จัดสร้างขึ้นในประเทศไทยบ้าง
เขาดิน เปิดให้ประชาชนได้เข้ามาพักผ่อน รวมถึงชมสัตว์ชนิดต่างๆ มาตั้งแต่วันที่ 18 มีนาคม พ.ศ. 2481 จากนั้นก็ทำหน้าที่มอบรอยยิ้มและความทรงจำดีๆ ให้กับคนกรุงเทพฯ และนักท่องเที่ยวมาอย่างต่อเนื่องกว่า 80 ปี
สวนสัตว์ดุสิต เป็นสวนสัตว์และสวนสาธารณะแห่งแรกของประเทศไทย บนพื้นที่ประมาณ 118 ไร่ เป็นแหล่งเรียนรู้ชีวิตสัตว์ป่าสำหรับประชาชนทั่วไป ซึ่งมีอยู่ประมาณ 2,000 ตัว ประกอบด้วยสัตว์ป่าหายากและสัตว์ป่าเกือบสูญพันธุ์นานาชนิด
บทบาทในฐานะแหล่งท่องเที่ยวและแหล่งเรียนรู้
ตลอดอายุ 80 กว่าปี เขาดินไม่ได้เป็นเพียงสวนสัตว์ แต่คือแหล่งเรียนรู้ธรรมชาติที่เข้าถึงง่ายที่สุดสำหรับเด็กกรุงเทพฯ เป็นสถานที่ที่ครอบครัวไทยหลายรุ่นมาสร้างความทรงจำร่วมกัน และเป็นพื้นที่สีเขียวใจกลางเมืองที่หาได้ยากยิ่งในกรุงเทพฯ ยุคปัจจุบัน เขาดิน อาจจะเป็นสวนสัตว์ในกรุงเทพฯ ที่ใครหลายคนอาจมองข้าม เพราะคิดว่าอยู่ใกล้ตัว แต่จริงๆ แล้ว ที่นี่เต็มไปด้วยเรื่องราวความสุขในวัยเด็กตั้งแต่สมัยรุ่นปู่รุ่นย่า เขาดินจึงเป็นมากกว่าสวนสัตว์ แต่เป็นกล่องเก็บความทรงจำแสนสุข
ข้อมูลพื้นฐานสำหรับการเที่ยวเขาดิน
เวลาเปิด-ปิด และวันให้บริการ
ช่วงเวลาที่เหมาะสมในการเที่ยว
⚠️ สวนสัตว์ดุสิต (เขาดิน) ที่ถนนพระราม 5 กรุงเทพฯ ปิดให้บริการถาวรแล้วตั้งแต่วันที่ 30 กันยายน 2561 ข้อมูลด้านล่างนี้เป็นข้อมูลในช่วงที่ยังเปิดให้บริการ เพื่อใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงทางประวัติศาสตร์เท่านั้น
ในช่วงที่เปิดให้บริการ เขาดินเปิดทุกวันตั้งแต่เช้าตรู่ และช่วงเวลาที่เหมาะที่สุดในการมาเยือนคือช่วงเช้าของวันธรรมดา เพราะอากาศไม่ร้อนมาก คนไม่แน่น และสัตว์ต่างๆ มักมีความกระตือรือร้นมากกว่าในช่วงบ่ายที่อากาศร้อน สำหรับวันเด็กแห่งชาติ เขาดินมักจัดกิจกรรมพิเศษและเปิดให้เข้าชมฟรีสำหรับเด็กเสมอ ทำให้เป็นวันที่ผู้คนมาเยือนมากที่สุด
การเดินทางไปเขาดิน
ตัวเลือกการเดินทางที่สะดวก
สวนสัตว์ดุสิต ตั้งอยู่เลขที่ 71 ถนนพระรามที่ 5 แขวงดุสิต เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร ใกล้กับสนามเสือป่าและพระที่นั่งอนันตสมาคม การเดินทางมายังสวนสัตว์ดุสิตสามารถเดินทางได้อย่างสะดวก ด้วยรถโดยสารประจำทาง เช่น สาย 18, 28, 108, ปอ.515, ปอ.528, ปอ.539, ปอ.542 และสามารถขับรถมาจอดได้ที่อาคารจอดรถทางฝั่งประตูที่ 3 ถนนตรงข้ามรัฐสภา
จุดไฮไลต์ที่ไม่ควรพลาดในเขาดิน
โซนสัตว์ยอดนิยม
ฮิปโปแม่มะลิ ยีราฟ และสัตว์เด่น
สัตว์ที่ผู้คนพูดถึงมากที่สุดเมื่อนึกถึงเขาดินคือ ฮิปโปแม่มะลิ ฮิปโปโปเตมัสที่กลายเป็นมาสคอตและที่รักของสวนสัตว์ ผู้มาเยือนสามารถให้อาหารฮิปโปได้ในช่วงเวลาที่กำหนด ซึ่งเป็นประสบการณ์ที่เด็กๆ ชื่นชอบมากที่สุด นอกจากนี้ยังมียีราฟ ช้าง สิงโต และสัตว์อื่นๆ อีกมากมายที่เป็นที่รักของผู้มาเยือน
สัตว์หายากและน่าสนใจ
ค่างห้าสี ละมั่งพันธุ์ไทย
เขาดินเป็นที่เก็บรักษาสัตว์หายากและใกล้สูญพันธุ์หลายชนิด โดยเฉพาะ ค่างห้าสี และ ละมั่งพันธุ์ไทย ที่หาชมได้ยากในธรรมชาติ รวมถึงสัตว์อีกหลายชนิดที่อยู่ในโปรแกรมการอนุรักษ์พันธุ์สัตว์ป่า เขาดินเป็นแหล่งเรียนรู้ชีวิตสัตว์ป่าสำหรับประชาชนทั่วไป ซึ่งมีสัตว์ป่าหายากและสัตว์ป่าเกือบสูญพันธุ์นานาชนิด
จุดสำคัญทางประวัติศาสตร์
หลุมหลบภัยและต้นไม้สัญลักษณ์
นอกจากสัตว์ เขาดินยังซ่อนร่องรอยประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจไว้ด้วย หลุมหลบภัยที่นี่ มีมาตั้งแต่ช่วงสมัยสงครามมหาเอเชียบูรพา หรือสงครามแปซิฟิก ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสงครามโลกครั้งที่ 2 สร้างขึ้นราวๆ ปี พ.ศ. 2484 เพื่อให้ประชาชนในบริเวณใกล้เคียงได้เข้ามาหลบภัยในกรณีที่เกิดเหตุฉุกเฉิน นอกจากนี้พื้นที่สีเขียวของเขาดินยังเต็มไปด้วยต้นไม้เก่าแก่อายุหลายสิบปีที่เป็นพยานของประวัติศาสตร์อันยาวนาน
กิจกรรมภายในเขาดินที่น่าสนใจ
กิจกรรมพักผ่อนและชมธรรมชาติ
ปั่นเรือและเดินเล่นรอบสวน
สวนสัตว์ดุสิตยังมีบริการเรือจักรยานนาวาไว้ให้นักท่องเที่ยวได้ถีบรับลมเย็นๆ ก็ผ่อนคลายไปอีกแบบ สระน้ำกลางสวนสัตว์เป็นจุดพักผ่อนที่ผู้มาเยือนทุกเพศทุกวัยชื่นชอบ ทั้งการนั่งริมน้ำชมบรรยากาศหรือถีบเรือจักรยานชมวิวรอบสระ บวกกับเส้นทางเดินเที่ยวชมสัตว์ที่ร่มรื่นด้วยต้นไม้ใหญ่ตลอดสาย
กิจกรรมสำหรับครอบครัวและเด็ก
นั่งรถพ่วงชมสวนสัตว์
บริการรถพ่วงชมสวนสัตว์เป็นหนึ่งในกิจกรรมที่เด็กๆ และครอบครัวนิยมมากที่สุด เพราะสามารถชมสัตว์ได้ในระยะเวลาสั้นๆ โดยไม่ต้องเดินเที่ยวทั้งวัน เหมาะสำหรับครอบครัวที่มีเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุที่เดินไม่สะดวก รถพ่วงวิ่งรอบพื้นที่หลักของสวนสัตว์ให้เห็นสัตว์หลากหลายชนิดในเส้นทางเดียว
กิจกรรมสายแอคทีฟ
เช่าจักรยานปั่นรอบพื้นที่
สำหรับผู้ที่ต้องการออกกำลังกายและชมสัตว์ไปพร้อมกัน บริการเช่าจักรยานปั่นรอบเขาดินเป็นตัวเลือกที่ได้รับความนิยม พื้นที่ 118 ไร่ของสวนสัตว์มีเส้นทางที่เหมาะสมสำหรับการปั่นจักรยาน ทำให้ได้ออกกำลังกาย สูดอากาศบริสุทธิ์ท่ามกลางต้นไม้ร่มรื่น และชมสัตว์ต่างๆ ระหว่างทางได้ในเวลาเดียวกัน
สิ่งอำนวยความสะดวกภายในเขาดิน
ร้านอาหารและเครื่องดื่ม
ศูนย์อาหารและร้านกาแฟ
ภายในเขาดินมีศูนย์อาหารและร้านค้าหลายจุดกระจายอยู่ทั่วบริเวณ ทั้งร้านอาหารไทยทั่วไป ขนมและเครื่องดื่ม รวมถึงอาหารสำหรับให้สัตว์ที่ขายในราคาย่อมเยา ให้ผู้มาเยือนได้ซื้อไปป้อนสัตว์บางชนิดที่กำหนดไว้
บริการสำหรับนักท่องเที่ยว
ห้องน้ำและจุดพักผ่อน
มีห้องน้ำกระจายอยู่ทั่วบริเวณสวนสัตว์ และมีศาลาพักผ่อนหลายจุดให้นักท่องเที่ยวหยุดพักระหว่างเดินชมสัตว์ นอกจากนี้ยังมีเก้าอี้และโต๊ะปิกนิกในพื้นที่ร่มรื่นสำหรับครอบครัวที่ต้องการนั่งพักและรับประทานอาหารที่เตรียมมาเอง
ค่าใช้จ่ายและข้อควรรู้ก่อนเที่ยว
ค่าบริการกิจกรรมต่างๆ
ราคาเช่าจักรยานและรถพ่วง
ข้อมูลต่อไปนี้เป็นราคาในช่วงก่อนปิดให้บริการ ซึ่งถือเป็นข้อมูลอ้างอิงเท่านั้น บัตรค่าเข้าชมสวนสัตว์ สำหรับชาวไทย ผู้ใหญ่ 100 บาท เด็ก 20 บาท ทหาร/ตำรวจ/นักศึกษา 50 บาท (ในชุดเครื่องแบบ) และผู้สูงอายุ คนพิการ พระสงฆ์ ชมฟรี สำหรับชาวต่างชาติ ผู้ใหญ่ 150 บาท และเด็ก 70 บาท ค่าถีบเรือครึ่งชั่วโมง 80 บาท
ข้อแนะนำในการวางแผนเที่ยว
การเตรียมตัวและข้อควรระวัง
สำหรับผู้ที่วางแผนจะไปเที่ยวเขาดิน ขอย้ำอีกครั้งว่า สวนสัตว์ดุสิต (เขาดิน) ที่ถนนพระรามที่ 5 กรุงเทพฯ ปิดตัวลงแล้วตั้งแต่ปี 2561 ไม่สามารถเข้าชมได้ในปัจจุบัน หากต้องการพาครอบครัวชมสัตว์ สามารถไปที่สวนสัตว์ที่ยังเปิดให้บริการอยู่ได้ เช่น สวนสัตว์เปิดเขาเขียว จังหวัดชลบุรี สวนสัตว์เชียงใหม่ หรือสวนสัตว์นครราชสีมา
อนาคตของเขาดิน — สวนสัตว์แห่งใหม่ที่ปทุมธานี
แม้เขาดินที่กรุงเทพฯ จะปิดตัวไปแล้ว แต่ความทรงจำและจิตวิญญาณของสวนสัตว์แห่งแรกของไทยยังคงสืบสานต่อในรูปแบบใหม่
สวนสัตว์แห่งใหม่ที่สวนสัตว์ดุสิตจะย้ายไปนั้น คือ “สวนสัตว์ใหม่ปทุมธานี” หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า “เขาดินแห่งที่ 2 (เขาดิน2)” หรือ “เขาดินคลอง 6” ซึ่งที่ประชุมคณะรัฐมนตรีได้มีมติอนุมัติงบประมาณ 10,974 ล้านบาท สำหรับดำเนินการก่อสร้างสวนสัตว์แห่งใหม่ทดแทนสวนสัตว์ดุสิต บนที่ดินพระราชทานจำนวน 300 ไร่ ในพื้นที่คลองหก ตำบลรังสิต อำเภอธัญบุรี จังหวัดปทุมธานี
สวนสัตว์แห่งใหม่จะเป็นสวนสัตว์ชุ่มน้ำแห่งแรกของโลก เตรียมเปิดเฟสแรกในปี 2571 และเปิดเต็มรูปแบบปี 2572 จะมีสัตว์มากกว่าร้อยชนิดที่ใช้ระบบไม่มีรั้วปิดกั้นอยู่อย่างธรรมชาติ
อัปเดต: ติดตามความคืบหน้าโครงการสวนสัตว์แห่งใหม่ได้ที่เพจ “โครงการก่อสร้างสวนสัตว์แห่งใหม่” บน Facebook และเว็บไซต์องค์การสวนสัตว์แห่งประเทศไทย zoothailand.org
สรุปการเที่ยวเขาดิน เหมาะกับใครบ้าง
กลุ่มนักท่องเที่ยวที่เหมาะสม
ครอบครัว เด็ก และนักท่องเที่ยวทั่วไป
เขาดินในยุคทองของมันเหมาะสำหรับทุกกลุ่ม ทั้งครอบครัวที่มีเด็กเล็กซึ่งจะได้เรียนรู้เรื่องสัตว์อย่างใกล้ชิด นักเรียนที่มาทัศนศึกษา คู่รักที่ต้องการเดินเล่นในบรรยากาศร่มรื่น และผู้สูงอายุที่อยากนั่งพักผ่อนในสวนสาธารณะสีเขียวใจกลางกรุง ความพิเศษของเขาดินคือการที่มันไม่ได้เป็นแค่สวนสัตว์ แต่เป็นพื้นที่ชุมชนที่รวมทุกวัยไว้ด้วยกัน
เขาดินเป็นแหล่งเรียนรู้เรื่องสัตว์ชนิดต่างๆ ทั้งสัตว์หายาก สัตว์ใกล้สูญพันธุ์ และสัตว์ที่หาชมได้ยากในประเทศ เขาดินเป็นมากกว่าสวนสัตว์ แต่เป็นกล่องเก็บความทรงจำแสนสุข ที่ไม่ว่าเราได้มีโอกาสมาเที่ยวเมื่อไร เป็นต้องมีความสุขทุกครั้งที่ได้มาเสมอ
และแม้วันนี้เขาดินที่กรุงเทพฯ จะปิดตัวไปแล้ว แต่ความทรงจำของมันยังคงอยู่ในหัวใจของทุกคนที่เคยเยือน รอวันที่สวนสัตว์ดุสิตแห่งใหม่ที่ปทุมธานีจะเปิดทำการ เพื่อมอบประสบการณ์ใหม่ที่ยิ่งใหญ่กว่าเดิมให้กับคนรุ่นต่อไปครับ